“570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabı” sonsuza dek bilançoda mı kalacak?

İş dünyasında, muhasebe ve vergi çevrelerinde son aylarda öne çıkan konuların başında 19 yıl aradan sonra 2023 yılı sonunda yapılan enflasyon düzeltmesi neticesinde oluşan geçmiş yıllar kârlarının dağıtıma konu edilip edilmeyeceği geliyor.

Geçen yıl kurum kazançlarının önceki yıllardaki gibi önemli bir büyüme gösterememiş olması, hatta çok sayıda şirkette faaliyetlerin zararla sonuçlanmış olması, yüksek kredi faiz oranları ve kaynak kıtlığı nedeniyle finansmana erişimde yaşanan zorluklar firmaları doğal olarak bilançolarına yönlendirdi.

Bilhassa grup şirketlerinde; bir firmada zarar oluşurken diğer firmada geçmiş yıllardan gelen kârlar olabildiği gibi, bir firmada finansmana erişimde sıkıntı yaşanırken diğer firmalara dağıtılmamış ciddi tutarda geçmiş yıllar kârları olabiliyor.

Bu durumda olan firmalar finansman sağlamak amacıyla bir kısım gayrimenkullerini, iştirak hisselerini nakde çevirme yoluna gidebildiği gibi bilançoların pasifinde yer alan geçmiş yıl kârları ve yedek akçelerini de değerlendirme kapsamına alıyorlar.

Geçmiş yıllar kârları dağıtılırsa ekstra %25 kurumlar vergisi var

Son olarak 2004’te yapılan enflasyon düzeltmesi, yasal koşulların gerçekleşmesi nedeniyle 2021 yılı için uygulanacaktı. Ancak yapılan yasal düzenleme ile (VUK Geçici 33. Madde) erteleme söz konusu olmuş enflasyon düzeltmesi 2023 yılı sonunda devreye girmişti.

Firmalar, 31 Aralık 2023 tarihli bilançolarını enflasyon düzeltmesine göre düzenlediklerinde, parasal olmayan kıymetleri/kaynakları 2004’ten itibaren düzeltme işlemine tabi tutmuş oldular. Enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kâr/zarar farkı geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında gösterildi. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârının vergiye tabi tutulmayacağı, geçmiş yıl zararının da zarar olarak kabul edilmeyeceği VUK’un Geçici 33. maddesinde hükmolundu.

Böylece 19 yıllık bir süreyi kapsayan 2023 yılı enflasyon düzeltmesi sonuçları herhangi bir vergisel sonuç doğurmadı.

Ancak 555 seri no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine konulan bir hükümle, 2023 yılında yapılan enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan ve bilançoda “Geçmiş Yıllar Kârları Hesabı”nda yer alan kârın dağıtıma konu edilmesi halinde şirketlerin hem %25 oranında kurumlar vergisi hem de kâr payını elde eden kişinin gerçek kişi ortak olması durumunda %15 oranında gelir vergisi kesintisi yapılması sonucu ortaya çıktı.

Geçmiş yıllar kârı üzerinden kurumlar vergisi hesaplanmasının dayanağı

Enflasyon düzeltmesi neticesinde oluşan farkların ne şekilde işleme tutulacağına dair yasal açıklama VUK Mük. Md. 298/A-5’te yer alıyor. Buna göre Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesaplarının, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tâbi tutulacağı ifade ediliyor.

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde (555 seri no.lu) ve Gelir İdaresi Başkanlığınca vergi mükelleflerine verilen yazılı görüşlerde (özelge), firmaların geçmiş yıllar kârlarını herhangi bir suretle başka bir hesaba aktarmaları veya dağıtmaları, işletmeden çekmeleri halinde, bu işlemlerin yapıldığı dönemin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin kurumlar vergisine tabi tutulacağı belirtiliyor.

Genel Tebliğdeki bu düzenleme aynı zamanda Geçmiş Yıllar Kârlarının sonraki yıllarda (Örneğin 2024’te) ortaya çıkan zararlardan da mahsup edilmesini engelliyor. Bu durumdaki firmaların bilançosunda geçmiş yıllar kârları varken cari yılın zararını bunlarla kapatma imkanı da ortadan kaldırılmaktadır.

Oysa hiçbir yasa maddesinde açıkça geçmiş yıllar kârlarının dağıtılmayacağı, gelecek yıllarda oluşacak zararlardan mahsup edilemeyeceği hükmü yer almamaktadır.

Genel Tebliğdeki genişletici yorum

Vergi ve muhasebe çevrelerinde de ifade edildiği üzere gerek Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği gerekse özelgeler yasal dayanak açısından sıkıntılıdır. Kanundaki düzenleme, pasif kalemlere ait enflasyon farkından söz etmektedir ve bunun nerede kullanılabileceğine ilişkindir. Oysa Tebliğ ve özelgelerde vergiye tabi tutulmak istenen ise enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan kârıdır. Bu da esasen genişletici bir yorumla geçmiş yıllar kârlarının vergiye tabi tutulması demektir.

VUK Geçici 33. Madde geçmiş yıl kârlarının vergilendirilmeyeceğini belirtiyor

Diğer taraftan 29 Ocak 2022’de yürürlüğe giren VUK’un Geçici 33. maddesinde yer alan “31/12/2023 tarihli mali tabloların, enflasyon düzeltmesi şartlarının oluşup oluşmadığına bakılmaksızın enflasyon düzeltmesine tabi tutulacağı, yapılan enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan kâr/zarar farkının geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında gösterileceği bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârının vergiye tabi tutulmayacağı, geçmiş yıl zararı zarar olarak kabul edilmeyeceği” yönündeki hüküm de dağıtılsın dağıtılmasın söz konusu enflasyon düzeltme kârının hiçbir şekilde kurumlar vergisine tabi tutulamayacağını belirtmektedir.

Ankara YMM Odası da kâr dağıtımının vergilendirilmeyeceği görüşünde

Nitekim konuyu gündemine alan Ankara Yeminli Mali Müşavirler Odası Mevzuat İzleme ve Değerlendirme Komisyonu da, 2023 yılı sonu itibariyle yapılan enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan enflasyon düzeltme kârının dağıtıma tabi tutulsa da tutulmasa da hiçbir şekilde kurumlar vergisine tabi tutulamayacağı yönünde karar vermiştir.

Çözüm için ne yapılabilir?

Finansmana erişim konusunda sıkıntı yaşayan reel sektöre destek olabilmek için 555 seri no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin 55. maddesinde yer alan ve yasal dayanağı konusunda sıkıntı olan “2023 yılı hesap dönemine ait bilançonun düzeltilmesi sonucu oluşan geçmiş yıllar kârları hesabında takip edilen; 2023 yılı enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan geçmiş yıl kârının herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi durumunda, nakledilen veya çekilen tutar bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulacaktır.” düzenlemesinin kaldırılması ile sorun kısa yoldan çözülmüş olacaktır.

Maliye’nin VUK Genel Tebliğinde yapacağı bu değişiklikle, firmaları olumsuz yönde etkileyen ve hukuki dayanağı olmayan durumdan kaynaklanan sorun çözülmüş olacaktır.

(8 Temmuz 2025 tarihinde vergialgi.com internet sitesinde yayınlanmıştır.)